Południowo-zachodnia część zabudowań Starego Miasta ze skwerem łączącym ulice Riesenburgerstrasse, Kleine Wasserstrasse i Lindenstrasse. Na pierwszym planie budynek browaru Ostdeutschem Brauhaus. (zbiory własne)

Browarnictwo

W Iławie do 1945 roku działało kilka dużych browarów, ale też mniejsze rozlewnie i składy piwa. Nie są znane, poza pewnymi wyjątkami, ich konkretne lokalizacje. Wiadomo jednak, że nad samym Jeziorakiem takich miejsc było przynajmniej piętnaście. 
browartolksdorfHistoria iławskiego browarnictwa nie jest dokładnie znana. Najstarsze informacje na ten temat pochodzą z monografii „Geschichte der Stadt Deutsch Eylau” Karla Josepha Kaufmanna, wydanej z okazji jubileuszu 600-lecia miasta. To z niej dowiadujemy się, że w trakcie wielkiego pożaru z 1706 roku spłonęła warzelnia piwa, a nową, za 140 talarów, wybudowano dopiero w 1726 roku.

Warzelnia wraz z wyposażeniem musiały być intensywnie wykorzystywane. Wiadomo bowiem, że w trakcie wojny siedmioletniej, w czasie okupacji Prus przez wojska rosyjskie, produkcja piwa i gorzałki w Iławie osiągnęła wysoki poziom, a dzięki żołnierzom rosyjskim, którzy „dużo pili”, „możliwy był […] wielki rozwój browarnictwa”. W 1805 roku wyprodukowano w mieście 1272 beczułki piwa i 270 antałków gorzałki.

Kolejne ciekawostki związane z browarnictwem przytoczone przez Kaufmanna dotyczą okresu wojen napoleońskich. Według historyka, w 1807 roku, w czasie, gdy w Iławie stacjonował francuski garnizon, miejscy słodownicy i browarnicy musieli oddać dla armii prawie 930 beczułek piwa i około 15 tysięcy litrów gorzałki.

W 1848 roku miejską słodownię z prawami do warzenia piwa kupił von Jackowski z Bielic, który przeniósł browar ze Starego Miasta do stojącej nad Jeziorakiem słodowni. W 1859 roku browar odkupił od niego Bötticher.

synagogapiwoW drugiej połowie XIX wieku główną dźwignią szybkiego rozwoju miasta była budowa nowych połączeń komunikacyjnych, łączących Iławę z miastami powiatu. W 1862 roku otwarto połączenie wodne z Elblągiem, w 1863 roku zmodernizowano drogę do Susza, w 1865 roku drogę do Lubawy zaś w 1874 do Kisielic. W latach siedemdziesiątych XIX wieku uruchomiono także połączenia kolejowe do Torunia i Ostródy oraz Malborka i Mławy. Inwestycje komunikacyjne i szybki rozwój miasta spowodowały duży napływ robotników i rzemieślników ,a także rozwój istniejących zakładów rzemieślniczych i przemysłowych.

To właśnie popyt na piwo i wódkę wśród klasy rzemieślniczej i robotniczej powodował znaczny rozwój piwowarstwa w ogóle. I nie tylko w samej Iławie. W tym czasie w całej prowincji czynnych było aż 410 browarów. Do najbardziej znanych należały browary Wickbold, Ponarth, Schönbusch, Worienen i Bergschlößchen. Podatek piwny w roku 1872 wyniósł 214 392 talary, natomiast w roku 1873 już 249 539 talarów.

kapitalistapiwoWedług danych zebranych przez Centrum Techniki i Rozwoju Regionu „Muzeum Nowoczesności”, spośród 410 browarów, 323 zaliczano do przemysłowych, a 87 do nieprzemysłowych przedsiębiorstw, które warzyły piwo jedynie na własny użytek. W 1887 roku w prowincji działało już tylko 265 browarów, a w 1900 – 182 browary. W 1913 roku było ich już tylko 101. Liczba ta zaczęła rosnąć dopiero po zakończeniu I wojny światowej.

W Iławie oprócz browarów istniały także rozlewnie wina, wody mineralnej, likieru, octu i oranżad. Do najbardziej znanych należała rozlewnia Friedricha Bewersdorffa oraz wytwórnia Hugo Nieckaua, założona w 1872 roku (jego brat, inżynier Fritz Nieckau, od 1930 roku był członkiem NSDAP, został pierwszym burmistrzem Iławy po przejęciu władzy przez partię hitlerowską, funkcję pełnił do 1937 roku, gdy awansowano go na stanowisko nadburmistrza Tylży). Położone na terenie dzisiejszych warsztatów szkolnych przy ulicy Konstytucji 3 Maja budynki rozlewni Nieckaua spłonęły 18 stycznia 1945 roku, na cztery dni przed wejściem żołnierzy Armii Czerwonej po niespodziewanym nalocie samolotów radzieckich.

Po wojnie pierwsza rozlewnia piwa zaczęła funkcjonować przy ulicy Dąbrowskiego. Właścicielami rozlewni byli Bronisław Bieliński i Roman Błaszkowski. Wiadomo, że w 1948 roku w Iławie znajdowały się już dwie rozlewnie piwa i wód gazowanych. Oprócz tej przy ulicy Dąbrowskiego, funkcjonowała druga przy ulicy Mierosławskiego. Jej właścicielem był Józef Szypowicz.


Zdjęcia

Południowo-zachodnia część zabudowań Starego Miasta ze skwerem łączącym ulice Riesenburgerstrasse, Kleine Wasserstrasse i Lindenstrasse. Na pierwszym planie budynek browaru Ostdeutschem Brauhaus. (zbiory własne)
Południowo-zachodnia część zabudowań Starego Miasta ze skwerem łączącym ulice Riesenburgerstrasse, Kleine Wasserstrasse i Lindenstrasse. Na pierwszym planie budynek browaru Ostdeutschem Brauhaus. (zbiory własne)
Widok w kierunku północnym na ulicę Saalfelderstrasse. Po prawej stronie, przy budynku kościoła katolickiego, widać szyld składu piwa. (zbiory własne)
Widok w kierunku północnym na ulicę Saalfelderstrasse. Po prawej stronie, przy budynku kościoła katolickiego, widać szyld składu piwa. (zbiory własne)

 Butelki

 


 Porcelanki

Prezentowane butelki i porcelanki pochodzą ze zbiorów Stowarzyszenia Badaczy Historii Deutsch Eylau „Ylavia”


Etykiety

friedrichbewersdorffEtykieta z butelki likieru z rozlewni Friedricha Bewersdorffa (zbiory własne)


 Dokumenty

nieckau1

nieckau1_1Rachunek w formie karty pocztowej o numerze 978 z rozlewni Hugo Nieckaua, wystawiony 9 listopada 1911 roku. Część druków firmowych Nieckaua powstawała miejscowej drukarni Lorenza (zbiory własne)

nieckaufakturaRachunek z 1 maja 1912 roku z widocznym podpisem i pieczątką Hugo Nieckaua (zbiory własne)

reklamanieckauReklama rozlewni Hugo Nieckaua (zbiory własne)

4 thoughts on “Browarnictwo

    1. Witam,
      interesuję się historią browarów i ich firmami dystrybucyjnymi – rozlewniami i hurtowniami (składami, reprezentacjami). Mam w związku z tym pytanie o p. wuja – Romana – który miał rozlewnię. Czy posiada Pan jakieś pamiątki, zdjęcia, butelki, etykiety itp. chętnie zamieściłbym na swojej stronie: https://www.facebook.com/SkladyRozlewniePiwa/ – jest dostępna nawet bez konta na facebooku.
      pozdrawiam
      Lech

  1. p.Szypowicz był pierwszym po wojnie zegarmistrzem w Iławie a nie włascicielem
    rozlewni wód gazowanych i piwa

Dodaj komentarz